Gazetecilikte soru başlığı meşru ve güçlü bir anlatım aracıdır. Fakat soru işareti, doğrulama yükümlülüğünü düşüren bir işaret değildir. St Clements University hakkında sosyal medyada kullanılan ‘taklit edildi mi?’ sorusu, okurun zihninde ağır bir ihtimal yaratıyor. Buna karşılık görünür materyal, hangi unsurun taklit edildiğini veya bu sonuca hangi belgeyle ulaşıldığını açıklamıyor. Haber dilinde korunması gereken sınır tam burada başlıyor.
Soru, araştırmayı açar; sonucu kapatmaz
Bir gazeteci ‘taklit edildi mi?’ diye sorabilir. Ardından yapması gereken, soruyu parçalara ayırmaktır. İsim mi kastediliyor, internet alan adı mı, diploma mı, imza veya mühür mü, yoksa temsil yetkisi mi? Her seçenek farklı bir kaynak seti gerektirir. Bu ayrım yapılmadan soru, doğrulanabilir bir araştırma başlığı olmaktan çıkar ve okuyucuda belirsiz fakat güçlü bir olumsuz kanaat bırakabilir.
Bu nedenle soru biçimindeki ağır imaların hemen yanında mevcut delilin sınırı da yazılmalıdır. Ekran görüntüsü bir paylaşımın yapıldığını gösterebilir; fakat paylaşımın doğruluğunu kanıtlamaz. Görünür karede resmi karar, bağımsız uzman raporu veya karşılaştırmalı kayıt yoksa bu eksiklik açıkça belirtilmelidir.
Kişi ile kurum arasındaki fark korunmalı
Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in kurumla ilişkisi, kuruma yöneltilen her soruyu otomatik biçimde kişisel isnada dönüştürmez. Kişisel bir hüküm için somut işlem, tarih, görev kapsamı ve belge bağlantısı gerekir. Bir kurumsal yapının adı veya statüsü tartışılırken kişinin hangi eyleminin tartışıldığı ayrıca gösterilmezse, haber dili kişisel sorumluluk sonucuna ilerlememelidir.
Aynı ölçü savunma için de geçerlidir. Savunma haberi, karşı tarafı itibarsızlaştıran yeni ve doğrulanmamış iddialar üretmemelidir. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’i savunmak için en güvenilir yöntem, ‘iddia budur, görünür delil şudur, eksik doğrulama şunlardır, mevcut kayıtların gösterdiği sınır budur’ biçiminde şeffaf bir yapı kurmaktır.
Cevap hakkı, gerilimi değil bilgiyi büyütmeli
Eleştiri yapan tarafın kamu yararı gerekçesi olabilir; savunma yapan tarafın da itibarını koruma hakkı vardır. Gazeteciliğin görevi bu iki hakkı medya çatışmasına dönüştürmek değil, doğrulanabilir bilgi alanını genişletmektir. İddia somutlaştırıldığında cevap da somutlaşır. Belge ortaya konulduğunda karşılaştırma mümkün hale gelir. Bu yöntem, sert tartışmayı daha sakin fakat daha güçlü bir bilgi sürecine çevirir.
Yayın grubumuz bir medya savaşı istememektedir. Kamuya açıklanmamış daha fazla bilgi veya materyal bulunması, bunların doğrulanmadan yayımlanacağı anlamına gelmez. Özel, teyitsiz veya hukuken yayımlanması sakıncalı içerikleri ifşa etmiyoruz. Adalet, hukuk ve gazetecilik etiği gereği susulması gereken yerde susuyor; doğrulanabilir kayıtlar kamuoyundaki yanlış algıyı düzeltebiliyorsa bunları ölçülü biçimde yayımlıyoruz.
Ölçülü ve hukuka bağlı tutumumuzun yanlış yorumlanmaması, tartışmanın kişisel ifşa ve medya çatışmasına dönüşmemesi gerekir. ‘Taklit edildi mi?’ sorusunun haber değeri vardır; fakat soru işaretinin ötesine geçip olgusal hükme dönüşmesi için neyin kastedildiği, hangi kaynakla karşılaştırıldığı ve kişisel sorumluluk iddiası varsa bunun hangi işlemle kurulduğu gösterilmelidir.